Gotycka architektura zwykle kojarzy nam się z wielkimi francuskimi katedrami takimi jak np. Notre-Dame w Paryżu oraz łukami ostrymi. Postaram się przybliżyć Wam główne idee stojące za tym stylem.
W tym artykule przyjrzymy się takim aspektom jak:

• kiedy i dlaczego zaczęły powstawać budynki w gotyckich formach,
• dlaczego bryły kościołów wyglądają właśnie w taki sposób,
• jaka ornamentyka charakteryzuje większość gotyckich budynków?

Poszczególne zagadnienia na pewno będą wymagały uszczegółowienia, gdy będziemy je odnosić do różnych miejsc na świecie. Inaczej wygląda przecież gotyk francuski od polskiego. W tym artykule postaram się przedstawić Wam spójną wiedzę, która może stać się bazą do poznawania gotyku w detalu.
Zatem… Zaczynamy!

Najważniejsze informacje

    Obecnie przyjmuje się, że styl gotycki powstał w latach trzydziestych XII w. w Île-de-France. Zrywał on z przeszłością, mimo że środki wyrazu, które stosował powstały już dużo wcześniej. Charakterystyczne dla tego stylu łuki ostre i sklepienia żebrowe występowały zarówno w architekturze islamskiej, jak i romańskiej. W gotyku stały się one środkiem do osiągnięcia kluczowych celów:

• stworzenia lżejszej struktury,
• zaakcentowania diagonalnych linii,
• podkreślenia linii wertykalnych,
• wprowadzenia dużych witraży.

Te niespotykane do tej pory artystyczne środki wyrazu architektonicznego miały sprawiać poczucie boskiego oderwania się od tego świata.

Trochę historii

    Gotyk zwyczajowo dzielimy na 3 fazy:

• przechodzenie od sztuki romańskiej do gotyku (występowało ono w różnym czasie w różnych miejscach we Francji od ok. poł XIII w, w Anglii od 1175 r., w Niemczech po 1200 r.). Były to powolne przemiany, powodowane często zmianą sposobu postrzegania zarówno architektury, jak i otaczającej rzeczywistości.
• gotyk dojrzały– dążył on do ujednolicenia form architektonicznych. Jego powstanie wiązało się ze wzrostem znaczenia scentralizowanej władzy we Francji a także rozwojem filozofii. Scholastyka, która poszukiwała w Biblii prawd rządzących światem, miała wpływ na strukturę i dekoracje katedr w XIII w. i XIV w. 
• gotyk późny występował ok XIV w. kiedy zmagano się z biedą, wojnami i epidemiami. Wtedy to mieszczaństwo nabrało szczególnego znaczenia. Duchowość ukierunkowała się w stronę mistyki: szukano przede wszystkim doświadczenia Boga. Powstawały kościoły, kaplice służące do prywatnych nabożeństw. W późnym gotyku kontynuowano rozwój narodowych form architektonicznych.

Gotyckie formy

Gotycka katedra często była:

• symbolem władzy królewskiej- stąd często występujące galerie królewskie na ich fasadach,
• symbolem miasta- zwiększona ranga mieszczaństwa, które wznosi katedry w ramach wolnej współpracy. Kościół staje się symbolem miasta, miejscem zgromadzenia gminy,
• wyrazem mistycznego poszukiwania Boga, jego doświadczenia- stąd pojawia się m.in. wertykalizm form, strzelistość ścian,
• wyrazem scholastycznej próby wyjaśnienia wszystkiego za pomocą Biblii- stąd alegorie i postacie.

    W gotyckich kościołach stosowano rozwiązania techniczne, które umożliwiały uzyskiwanie oczekiwanych rezultatów. Mury stawały się prawie zbyteczne. Ciężar konstrukcji opiera się na filarach jakby oblepionych służkami, które to odpowiednio przenoszą obciążenia ze sklepień. Stosowano łuki ostre, konstrukcję przyporową. Często występowały sklepienia krzyżowo- żebrowe.

W miejsca, gdzie znajdowałyby się grube ściany wprowadzano duże przeszklenia- witraże. Często przedstawiają one obrazy ilustrujące wydarzenia opisane na kartach Biblii. Popularnym ornamentem były maswerki.

Często redukowano długość transeptu po to aby podkreślić oś wschód-zachód. Prezbiterium wydłużano daleko poza transept. Kaplice tworzyły wieniec wielokątów. Często jeszcze występowało lektorium.

---

    W ten sposób dotarliśmy do końca tego krótkiego artykułu o gotyckiej architekturze. Mam nadzieję, że dzięki niemu stał się on Wam bliższy i bardziej zrozumiały. Na blogu na pewno pojawi się więcej, dużo bardziej uszczegółowionych materiałów na jego temat. Zapraszam do śledzenia!

Bibliografia

1. Watkin D., Historia architektury zachodniej, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2001, 2006.
2. Koch W., Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne, Wydawnictwo Weltbild, Warszawa 2011.

Spis ilustracji:

• Rys. 1 Katedra Notre-Dame w Laon. (szkic autorski)
• Rys. 2 Sklepienie krzyżowo-żebrowe (rysunek autorski)
• Rys. 3 Ściana katedry w Reims. Strzelistość. Od wewnątrz (rysunek autorski)
• Rys. 4 Wieża sił. Rysunek obciążeń i sił rozporowych. Katedra w Reims (rysunek autorski)
• Rys. 5 Maswerki. Od lewej: Chartres, Reims, Stuttgart (rysunek autorski)
• Rys. 6 Schematy rzutów katedr (opracowanie autorskie)