Wiele razy spotkałam się z tym, że budynki: Partenon i Panteon są ze sobą mylone. Czasem bywają traktowane jako jeden obiekt. Zupełnie mnie to nie dziwi, gdyż ich nazwy są do siebie łudząco podobne. Zatem przyjrzyjmy się im bliżej.
Najważniejsze informacje
Partenon jest świątynią powstałą w Starożytnej Grecji na wzgórzu Akropol, której budowa rozpoczęła się w 447 r. p.n.e. Zbudowana ku czci Ateny Parthenos, została wzniesiona na planie prostokąta i otoczona z czterech stron pojedynczą kolumnadą. Posiadała dwuspadowy dach oraz dwa, bogato zdobione przyczółki. W ogólnym założeniu budynek miał być efektowny przede wszystkim z zewnątrz, ponieważ właśnie w ten sposób był oglądany. Wierni nie mieli wstępu do jego wnętrza. Do kształtowania zewnętrznej formy oprócz wysokiej jakości rzeźb wykorzystano także złudzenia optyczne, które wpłynęły znacząco na sposób postrzegania bryły.
Panteon został wybudowany w Starożytnym Rzymie w latach 118- 128 jako świątynia wszystkich bogów. Jego bryła składa się z tradycyjnie zaprojektowanego portyku z potrójną kolumnadą oraz rotundy. Tutaj kluczowe było wnętrze- szczególnie wnętrze rotundy. Kopuła, która ją przykrywa posiada średnicę 43,2 m (dla porównania kopułą bazyliki św Piotra ma średnicę 46 m) a oculus (czyli otwór na środku) 8,5 m. Jest to budynek absolutnie przełomowy pod względem konstrukcji a także formy. Do jego budowy został użyty beton, który ułożony warstwowo (od najcięższego do najlżejszego) tworzy tak niesamowite możliwości konstrukcyjne (trawertyn, tuf, cegła, lekki pumeks wulkaniczny).
Więcej o budynkach
Partenon
Bazowe informacje
Partenon był budowany w okresie rozwoju kulturalnego w Starożytnej Grecji. W czasie trwania 50 letniego pokoju pomiędzy wojnami perskimi a wojną peloponeską. Ówczesny przywódca i wojskowy Perykles w roku 447 p.n.e. ; aby ukazać polityczną dominację państwa; zlecił spektakularną budowę na wzgórzu Akropol. Była to najprawdopodobniej odbudowa Partenonu czyli świątyni ku czci Ateny Parthenos. Architektami tego obiektu byli Kallikrates oraz Iktionos. Wykonanie posągu Ateny zostało zlecone rzeźbiarzowi Fidiaszowi. Większość obiektu została ukończona do 438 roku p.n.e. na igrzyska panatenajskie.
Bryła
Partenon jest perypterosem, czyli świątynią na planie prostokąta, którą otacza pojedyncza kolumnada. To ona wraz z rzeźbami na przyczółkach oraz belkowaniu odpowiada za zewnętrzny efekt wizualny. Budynek stanowił zatem obiekt zewnętrznej kontemplacji. We wnętrzu naosu znajdował się 11 metrowej wysokości bogato zdobiony posąg Ateny. Tło dla niego tworzyła 2 kondygnacyjna kolumnada. Przez to rzeźba sprawiała wrażenie jeszcze wyższej niż była w rzeczywistości
Budynek stanowi mieszankę elementów doryckich i jońskich. Zewnętrzna kolumnada posiada kolumny w stylu doryckim. W jońskim natomiast najprawdopodobniej wewnętrzne, które otaczały rzeźbę.
Dalsze losy budynku
Partenon wielokrotnie zmieniał swoją funkcję. Ok. 600 r. został przekształcony na chrześcijański kościół a następnie w 1458 r. na meczet. W XVII wieku znajdował się w nim magazyn amunicji, który w 1687 r. został w większości zniszczony przez jej wybuch.
Panteon
Bazowe informacje
Panteon, inaczej Sancta Maria Rotonda, został ufundowany przez cesarza Hadriana i wybudowany w Rzymie w latach 118-128. Była to świątynia wszystkich bogów, która ok. 609 r. została zamieniona na kościół przez papieża Bonifacego IV.
Bryła
Budynek jest połączeniem ówcześnie tradycyjnych form architektonicznych z zupełnie nowatorską konstrukcją. Tradycyjny portyk z potrójną kolumnadą wprowadza odbiorcę wprost do rotundy zaprojektowanej na planie okręgu. Jest ona przykryta kopułą o średnicy 43,2 m z oculusem o średnicy 8,5m.
Do budowy obiektu został użyty beton, który ułożony warstwowo (od najcięższego do najlżejszego) tworzy tak niesamowite możliwości konstrukcyjne (trawertyn, tuf, cegła, lekki pumeks wulkaniczny).
Dalsze losy budynku
Ok. 609 roku Panteon został przekazany papieżowi Bonifacemu IV, który zaadaptował świątynię na kościół chrześcijański. Wiele elementów wnętrza zostało z niego usuniętych. Po obu stronach budynku zostały dobudowane wieże, które następnie usunięto. Obecnie obiekt pełni funkcję kościoła katolickiego.
Bibliografia
- Watkin D., Historia architektury zachodniej, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 2001, 2006.
- Koch W., Style w architekturze. Arcydzieła budownictwa europejskiego od antyku po czasy współczesne, Wydawnictwo Weltbild, Warszawa 2011.
- The Editors of Encyclopaedia Britannica: Parthenon. W: Encyklopedia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc., 2018-11-01. (ang.)
Spis ilustracji
- Rys. 1 Partenon i Panteon- porównanie. (rysunki autorskie)
- Rys. 2 Widok Partenonu z zewnątrz (rysunek autorski, rekonstrukcja)
- Rys. 3 Widok Panteonu z zewnątrz (rysunek autorski)
- Rys. 4 Widok na wzgórze Akropol (opracowanie autorskie, rekonstrukcja)
- Rys. 5 Wnętrze panteonu (rysunek autorski)
- Rys. 6 Widok kopuły z oculusem (rysunek autorski)
Mama Architekt 